Poszukujesz psychologa sportu lub pracy w Gdynii? Niesiemy pomoc w naszym gabinecie.

Test Podobieństw

„Na czym polega podobieństwo pomiędzy pamiętnikiem a dziennikiem podróży?” „Jakie jest podobieństwo między wiatrem a chmurami?” Tego typu pyta- nia mierzą zdolność myślenia ogólnego i abstrakcyjnego. Osoba, która wie, że podobieństwo między pamiętnikiem a dziennikiem podróży polega na tym, iż oba rejestrują fakty, wykazuje umiejętność kategoryzacji zjawisk na wysokim poziomie abstrahowania. Na niższym poziomie abstrahowania znajdzie się określenie, że ludzie spisują zarówno pamiętniki, jak i dzienniki. Człowiek, który określi chmury i wiatr jako przejawy pogody, wykazuje zdolność myślenia pojęciowego, czego nie wykazuje ten, kto powie, iż wiatr popędza chmury. W teście Podobieństw czas nie jest ograniczony: dzięki temu wolniesze tempo wykonania, cechujące ludzi starszych, nie stawia ich w gorszych warunkach. Odpowiedzi są oceniane według stopnia abstrakcji. Badany, który stale określa podobieństwa przez wskazanie bardziej ogólnej klasy zjawisk, otrzymuje wyższą punktację niż ten, kto wskazuje na podobieństwa praktyczne lub powszechnie znane. Sposób wykonania tego testu obniża się znacznie w miarę wieku.

Mniejsza zdolność ludzi starszych do myślenia kategoriami abstrakcyjnymi jest trudna do wyjaśnienia ze względu na nieprecyzyjność i złożoność terminu „abstrakcyjność”. Nie można z całą pewnością twierdzić, iż testy mające mierzyć zdolność abstrahowania i myślenia pojęciowego rzeczywiście to robią. Wiele spośród nich ustala jedynie wysoki poziom inteligencji i zdolności ujmowania związków za pomocą słów. Testy, które wprowadzają abstrakcyjną klasyfikację i zależności (sortowanie, trudne analogie, interpretacja przysłów i uzupełnianie serii) wykazują znaczny negatywny wpływ wieku nawet wówczas, gdy czas wykonania nie jest ograniczony. Gdy zapytać starszą osobę o wyjaśnienie przysłowia „Oparzone dziecko lęka się ognia”, można oczekiwać raczej odpowiedzi „Gdy dziecko raz się oparzy, będzie się trzymać dalej od ognia”, niż: „Ból i niepowodzenia sprawiają, że stajemy się ostrożni” (por. także rozdlz. IX, str. 246 i nast.). Starszy człowiek myśli dosłownie, jest bardziej konkretny i zainteresowany raczej faktami namacalnymi i bezpośrednimi: trudniej odrywa się od konkretnego przykładu dla rozważania ogólnych klas lub zasad, jest mniej skłonny do myślenia w kategoriach hipotez w oderwaniu od pojedynczych faktów. Z tych względów można mówić, że myślenie osób starszych ulega w pewnym sensie degeneracji. Zjawisko to jest wyraźne dopiero u ludzi w późnej starości. Starsi ludzie mogą cytować przysłowia i stosować metafory bez sięgania do wyrażanych przez nie abstrakcyjnych i ogólnych zasad. Prawdopodobnie również łatwiej treść słów sprowadza ich myśli na błędną drogę analogii.

Ludzie starsi stają się nie tylko mniej zdolni do formułowania abstrakcyjnych zasad, ale również do rozpoznawania ich, gdy się z nimi stykają (34). Gdy interpretują przysłowia, ich wypowiedzi są mniej ogólne i mniej abstrakcyjne niż wypowiedzi osób młodych. Gdy dokonują wyboru interpretacji (test Wielokrotnych Wyborów), częściej wybierają odpowiedź dosłowną i konkretną. Nie są znane mechanizmy poznawcze zawarte w myśleniu pojęciowym i funkcjonujące gorzej pod wpływem wieku. Związane są one ze złożonymi procesami korowymi i pewne uszkodzenia mózgu wpływają na nie negatywnie. W trakcie normalnego procesu starzenia się ulegają one zapewne zniszczeniu z powodu rozkładu tkanki, a także z powodu braku stosowania ich. Zostają one wówczas zastąpione przez procesy lepiej utrwalone, ale bardziej prymitywne (czasem jest to regres do form myślenia, charakterystycznych dla wczesnego okresu życia).

Najwięcej czasu w reakcjach umysłowych starszego człowieka zajmują procesy „centralne” (percepcja, myślenie, decyzja), znacznie więcej niż procesy sensoryczne i motoryczne (por. także rozdz. VIII i IX). Fakt ten pozwala zrozumieć wpływ wieku na wykonanie prostego szyfru – siódmego testu Skali Wechslera.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.