Poszukujesz psychologa sportu lub pracy w Gdynii? Niesiemy pomoc w naszym gabinecie.

ODPORNOŚĆ NA INTERFERENCJE

Odporność na interferencje jest również właściwością związaną ze zdolnością do uczenia się, która – jak należy przypuszczać – zmienia się z wiekiem. Może wyrażać się ona w trudności przezwyciężenia dawnych nawyków w kolejnym uczeniu się kilku materiałów (transfer negatywny) lub w trudności zapamiętania określonego materiału na skutek uprzedniego lub następczego uczenia się innego materiału (hamowanie pro- aktywne i hamowanie retroaktywne, patrz s. 243 i 250). Badań dokumentujących w sposób naukowy istnienie zależności między zdolnością do uczenia się, mierzoną odpornością na interferencje a wiekiem, jest również niewiele.

W eksperymencie przeprowadzonym przez Thorndike’a (1950) osoby badane (więźniowie) w wieku od 17 do 24, 25 do 34, 35 do 54 lat ćwiczyły się w podstawianiu cyfr zamiast liter. Zadanie to wykonywały w ciągu ośmiu 3-minutowych okresów. W następnych dniach ćwiczyły się nadal w podstawianiu tych samych cyfr na miejsce tych samych liter lub w podstawianiu innych cyfr na miejsce dawniej używanych liter. W przypadku pierwszym uprzednia znajomość kodu ułatwiała jego dalsze uczenie się wszystkim osobom badanym. Nieco większą korzyść odnosiły jednak osoby starsze. W drugim przypadku uprzednia znajomość kodu bardziej utrudniała osobom starszym wyuczenie się nowego zadania niż osobom młodszym. Thorndike przypuszczał, że w sytuacjach, w których występuje transfer negatywny, osoby starsze bardziej podlegają jego wpływowi. Przypuszczenia Thorndike’a potwierdzają dane uzyskane w eksperymencie przeprowadzonym przez Budohoską i Zagrodzką (1970). Cztery grupy osób badanych w wieku lat 10, 20, 30, i powyżej 45 uczyły się kolejno czterech materiałów, z których każdy składał się z tych samych bodźców i różnych reakcji (S-R: S-Rj). W trzech pierwszych grupach wystąpił transfer pozytywny, wzrastający wraz z wiekiem osób badanych. Transfer negatywny obserwowano tylko w grupie osób najstarszych. Szczególnie interesujące badanie w tym zakresie przeprowadził Ruch (1934). Eksperyment obejmował 3 grupy osób w wieku od 12 do 17, 34 do 59, 60 do 82 lat. Uczyły się one kilku rodzajów czynności. Z każdą z tych czynności były w różnym stopniu zaznajamiane przed przystąpieniem do badań. Osoby badane wykonywały następujące zadania: 1) wodzenie rylcem po tarczy pursuimetru w kierunku zgodnym z jej obrotem – osoba badana korzystała ze swego uprzednio zdobytego zasobu doświadczeń: 2) wodzenie rylcem po tarczy pursuimetru w lustrze – osoba badana musiała przekształcić dawniej wyuczone reakcje: 3) uczenie się par słów skojarzonych – osoba badana posługiwała się dawnymi nawykami: 4) uczenie się nowych wzorów pozbawionych sensu, np. E + Z = C – osoba badana nie posiadała w tym zakresie uprzedniego doświadczenia: uczenie się błędnych wyników działań arytmetycznych, np. 3 X 5 = 25 – osoba badana zmuszona była przełamać dawne skojarzenia werbalne. Uzyskane dane są szczególnie znamienne. W toku wykonywania wszelkich tych czynności grupa najmłodsza uzyskała przewagę nad grupą najstarszą składającą się z osób w bardzo podeszłym wieku (od 60 do 82 lat). Przewaga jej znacznie wzrastała, gdy wyuczenie się danej czynności wymagało przekształcenia dawnych, uprzednio utrwalonych skojarzeń.

Przytoczone wyniki, jak i uzyskane przez innych autorów (Bromley, 1969) nasuwają przypuszczenie, że w miarę wzrastania wieku osób badanych poprzednio utrwalone nawyki coraz bardziej utrudniają im opanowywanie nowych czynności. Sugestie te wymagają jednak sprawdzenia w badaniach prowadzonych nad grupami bardziej zróżnicowanymi pod względem wieku, a obejmującymi także i dzieci.

Podobne refleksje budzą również badania nad zapamiętywaniem materiału, po którego opanowaniu wykonywano inne czynności. Dotyczy to eksperymentu Laheya (McGeoch, 1953), który stwierdził, że hamowanie retroaktywne (patrz s. 269) występuje w coraz mniejszym stopniu w miarę wzrastania wieku dzieci od 8 do 16 lat.

Uogólnienie formułowane przez pewnych autorów (McGeoch, 1953), zgodnie z którym w dwóch pierwszych dziesiątkach lat życia odporność na interferencje zwiększa się, a następnie maleje, znajduje poparcie w nielicznych tylko dowodach empirycznych. Ze względu na jego znaczenie teoretyczne powinno być poddane dalszej eksperymentalnej weryfikacji.

Samoocena osób badanych bywa również wskaźnikiem rozwoju zdolności do uczenia się. Z badań tego typu szczególnie znana jest praca Thorndike’a (1950), który zebrał za pomocą ankiety informacje od osób dorosłych w wieku od 20 do 29, 30 do 39 i powyżej 40 lat. Badani wypowiadali się na temat swoich zdolności do uczenia się od wczesnego dzieciństwa do chwili, w której wypełniali ankietę. Pytania dotyczyły wielu czynności, np. pływania, tańczenia, jedzenia ostryg, picia alkoholu, uczenia się obcych języków, matematyki, przemawiania publicznego, zmiany postaw itd. Oscby badane miały odpowiedzieć na następujące pytania: w jakim okresie życia nauczyły się czynności wymienionych w ankiecie: jeżeli nie uczyły się ich dawniej, czy mogłyby się nauczyć ich obecnie: czy uczenie się tych czynności obecnie zajęłoby więcej czy mniej czasu? Na podstawie opinii uzyskanych od 99 respondentów autor wnioskuje, że do 50 roku życia można się uczyć wszelkich czynności, jakkolwiek większą trudność sprawia nauka po 40 roku życia. Dotyczy to przede wszystkim sprawności moto- rycznych, w mniejszym zaś stopniu czynności intelektualnych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.