Istnienie wyobrażeń przedmiotów psychicznych – dalszy opis

Przedmioty, które dane są w spostrzeżeniu, muszą być przedmiotami wyobrażeń, te natomiast, które nie >są dane w spostrzeżeniu – można sobie przedstawić jedynie za pomocą pojęć. Ukazanie granicy wyobrażalności jest ciekawym zabiegiem, którego Twardowski dokonuje w celu zrozumienia istoty pojęć: to właśnie, co leży poza granicą wyobrażalności, stanowi przedmiot myślenia pojęciowego. Do celu wytyczenia granicy wyobrażalności najbardziej nadają się tzw. wyobrażenia wytwórcze, stanowiące syntezy wrażeń, danych w innym porządku niż ten, w którym występowały pierwotnie w wyobrażeniach spostrzegawczych. Twardowski analizuje proces tworzenia wyobrażeń wytwórczych w celu uchwycenia granicy, poza którą ma się już do czynienia z abstrakcyjnością, punktu, poza którym dochodzi do pewnego rozdżwięku między składnikami przedstawienia. Ponieważ rozważania Twardowskiego nad powstawaniem wyobrażeń dotyczą genezy i przebiegu konkretnej czynności psychicznej (wyobrażenia traktuje Twardowski jako akty psychiczne) – zastosujemy konkretny przykład z życia psychicznego w celu wyświetlenia granicy wyobrażalności. Powiedzmy, że usiłujemy przedstawić sobie złoty dzban, a dotychczas widzieliśmy tylko miedziany. Posiadamy więc wyobrażenie odtwórcze dzbana, ‚który kiedyś widzieliśmy, a który mamy obecnie przedstawić sobie jako złoty. Przypisujemy więc w wyobraźni dzbanowi, który znamy jako miedziany, cechę bycia złotym, tak że udaje nam się przeprowadzić połączenie cech dzbana niegdyś oglądanego z przypisywaną mu obecnie cechą bycia złotym. Połączenie tej cechy z wyobrażeniem odtwórczym daje nam w rezultacie wytwórcze wyobrażenie złotego dzbana. Wyobrażenie to według teorii Twardowskiego nie mogłoby powstać, gdyby mimo obecności wyobrażenia przedmiotu podobnego (zwanego podkładowym) nie udało się przeprowadzić połączenia z przypisywaną mu cechą. Przeprowadzenie połączenia wyobrażenia podkładowego z cechą, którą mu przypisujemy, jest warunkiem koniecznym powstania nowego wyobrażenia. Gdzie wyobrażenie wytwórcze nie dochodzi do skutku, tam w umyśle pojawiają się pojęcia. Brak konkretności, tj. spoistości wewnętrznej elementów przedstawienia i wynikający z niej brak poglądowości, charakterystyczny jest właśnie dla pojęć. Pojęcia, podobnie jak wyobrażenia, są całościami złożonymi, różnią się natomiast od wyobrażeń wzajemnym ustosunkowaniem części w całości każdego z poszczególnych przedstawień: spoistość zachodząca w wypadku wyobrażeń nie zachodzi w wypadku pojęć. Obrazowych określeń dla oznaczenia tej różnicy używa Meinong: „połączenie dokonane” jego zdaniem charakterystyczne jest dla wyobrażeń, w przeciwieństwie do pojęć, w których połączenie jest tylko „zaznaczone” (angezeigte und ausgefiihrte Vorstellungs-Verbindung)7. Nie mamy też w wypadku pojęć do czynienia z poglądowością, przedmiot pojęcia bowiem nie jest dany w spostrzeżeniu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *