Poszukujesz psychologa sportu lub pracy w Gdynii? Niesiemy pomoc w naszym gabinecie.

Badania Twardowskiego – kontynuacja

W sądzie oprócz łączenia, zestawiania czy jednoczenia przedstawień występuje jeszcze istotny czynnik dodatkowy, zwany przekonaniem – i ten stanowi o różnicy gatunkowej sądu jako zjawiska odrębnego. Nie wystarczy łączenie w umyśle pojęć, trzeba jeszcze przekonania, że połączenie takie zachodzi w rzeczywistości. „W każdym sądzie tkwi zatem czynnik, który nie da się żadną miarą sprowadzić do wyobrażeń lub pojęć, albo do jakiegokolwiek ich połączenia. Przekonanie nie jest kombinacją wyobrażeń lub pojęć, jest czymś od takiej kombinacji zasadniczo odmiennym. Może być, iż połączenie dwóch wyobrażeń lub pojęć jest niezbędnym warunkiem powstania przekonania -r- nie wszyscy są tego zdania 30- ale na wszelki wypadek owo przekonanie, będące właściwym sądem, jest czymś od wspomnianego połączenia odmiennym” 31. Teoria upatrująca w sądach rodzaj odmienny (idion genos) nazywa się idiogeniczną. Nie pozwala ona na łączenie w jedną grupę wyobrażeń, pojęć i sądów, lecz każe utworzyć z sądów grupę oddzielną. Każde zjawisko psychiczne, zdaniem Twardowskiego, daje się zaklasyfikować do jednej z grup, które stanowią kolejno: 1. Wyobrażenia i pojęcia 2. Sądy 3. Uczucia 4. Akty woli. Jak widzimy, Twardowski rozdziela grupę zjawisk psychicznych zwanych przez Brantanę emocjo- nalno-wolitywnymi, na dwie grupy oddzielne. Przyczyną, która zdaniem Twardowskiego’ skłoniła wielu do łączenia przedstawień i sądów w jedną grupę zjawisk myślenia, jest możliwość podwójnej konstrukcji gramatycznej, w której występuje wyraz „myśleć”. Tak więc można myśleć o pewnym zdarzeniu i myśleć, że było ono nieuniknione. W każdym z tych kontekstów wyraz „myśleć” ma inne znaczenie. Myślenie o czymś jest przedstawianiem sobie tego czegoś za pomocą wyobrażeń lub pojęć, natomiast myślenie, że oznacza wyrażanie przekonań. Być może, że ta dwuznaczność słowa „myśleć” przyczyniła się do zapoznania istotnej różnicy między przedstawieniami a sądami.

Ppdobnie jak Brentano, Twardowski podkreśla pierwszeństwo przedstawień wobec pozostałych klas zjawisk psychicznych. Nie możemy sądzić, jego zdaniem, o przedmiocie, którego sobie wcześniej nie przedstawiliśmy, podobnie jak nie możemy żywić uczuć wobec przedmiotów ńieprzedstawionych. Niezbędnym warunkiem określenia zjawisk grupy 2, 3 i 4 są zjawiska grupy 1. W tym więc tkwi zasadniczy dla Twardowskiego powód oddzielenia grupy 1 od pozostałych i tym samym do wyróżnienia jej. Zjawiska grup 2, 3 i 4 wykazują pewną biegunowość: sądom przeczącym odpowiadają twierdzące, uczuciom przyjemności – uczucia nieprzyjemne, podobnie chceniu odpowiada niechęć. Czegoś podobnego nie spotykamy w wypadku przedstawień: nieprzedstawianie sobie czegoś jest po prostu brakiem, a nie zjawiskiem psychicznym.

Różnicę między przedstawieniami a pozostałymi klasami zjawisk psychicznych określić można, jak się wydaje, przeciwstawiając dwie postawy umysłowe: kon- templatywną i aktywną, zajmującą stanowisko wobec materiału dostarczonego przez umysł. Porównanie to postaram się uzasadnić w rozdziale poświęconym odróżnieniu przedstawień i sądów.

Według Twardowskiego związki między poszczególnymi klasami zjawisk nie sprowadzają się do tego, iż przedstawienie stanowi niejako -podstawę pozostałych. Twardowski dostrzega również związek między aktami poznawczymi (np. wydawaniem sądów) a uczuciami. Uczucia oparte na treści sądów nazywa Twardowski za Meinongiem uczuciami przekonaniowymi, w przeciwstawieniu do uczuć logicznych, opartych na samym wydawaniu sądów.

Tło analiz epistemologicznych Twardowskiego stanowi brentanowska koncepcja klasyfikacji zjawiśk psychicznych. Podobną koncepcję spotykamy u innych uczniów Brentany, szczególnie u Meinonga i Husserla. Twardowski znajduje jednakże oryginalne argumenty na rzecz teorii głoszonej przez Brentanę. Podana tu klasyfikacja ma na celu ułatwić orientację w dalszych, szczegółowych analizach, poświęconych poszczególnym rodzajom przeżyć.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.